डोंगरी किल्ले (Hill Forts)

सह्याद्रीच्या उंच शिखरांवर वसलेले मजबूत किल्ले.

रायगड किल्ला

हा महाराष्ट्रातील एक अत्यंत मजबूत डोंगरी किल्ला आहे. तो मराठा साम्राज्याची राजधानी आहे

रायगड किल्लास्थान: रायगड जिल्हा, महाडजवळ, सह्याद्री पर्वतांवर (उंची: १,३५६ मीटर).

पूर्ण इतिहास: सुरुवातीला शिर्के कुटुंबाकडे होता. १६५६ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी तो ताब्यात घेतला. १६५६ ते १६७४ दरम्यान हिरोजी इंदुलकर यांच्या देखरेखीखाली त्याची पूर्ण बांधणी आणि दुरुस्ती झाली. ६ जून १६७४ रोजी शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक याच किल्ल्यावर झाला. नंतर संभाजी महाराज (१६८१) आणि राजाराम महाराज (१६८९) यांचाही राज्याभिषेक येथे झाला. किल्ला मराठा, मुगल आणि ब्रिटिशांच्या ताब्यात आला-गेला. १८१८ नंतर ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीकडे गेला.

वास्तुकला आणि वैशिष्ट्ये: बेसाल्ट आणि ग्रॅनाइट दगडांनी बांधलेला. महादरवाजा (२०-२१ मीटर उंच गड), १,७३७ पायऱ्या, गंगासागर तलाव, राजवाड्याचे अवशेष, मेणा दरवाजा, पालखी दरवाजा, हिरकणी बुरूज, तकमक टोक, जगदीश्वर मंदिर (शिवाजी महाराजांच्या समाधीसह). किल्ला सुमारे २१ मैल लांब आहे.

महत्त्व: २०२५ मध्ये युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ (Maratha Military Landscapes) म्हणून घोषित. हिंदवी स्वराज्याचे केंद्र.

कसे जाल आणि कधी भेट द्या: १,७३७ पायऱ्यांचा ट्रेक किंवा रायगड रोपवे (४ मिनिटांचा प्रवास). महाड जवळचे शहर. ऑक्टोबर ते मार्च उत्तम किंवा पावसाळ्यात धुक्यातील दृश्य.

सल्ला: आरामदायक शूज घाला, पाणी सोबत ठेवा. पूर्ण दिवस लागतो.