शिवनेरी किल्ला
हा छत्रपती शिवाजी महाराजांचे जन्मस्थान असलेला ऐतिहासिक डोंगरी किल्ला आहे.
स्थान: जुन्नर, पुणे जिल्हा
उंची: सुमारे १,०५० मीटर
पूर्ण इतिहास: १६३० मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म याच किल्ल्यावर झाला. शिवनेरी किल्ला प्राचीन काळापासून महत्त्वाचा किल्ला मानला जातो आणि अनेक राजवंशांच्या ताब्यात होता.
वास्तुकला आणि वैशिष्ट्ये:शिवाई देवी मंदिर, शिवकुंड, मजबूत दरवाजे आणि तटबंदी हे मुख्य आकर्षण आहेत.
महत्त्व: शिवनेरी हा महाराजांचे जन्मस्थान असल्यामुळे अत्यंत पवित्र आणि ऐतिहासिक महत्त्वाचा किल्ला आहे.
कसे जाल आणि कधी भेट द्या: जुन्नर मार्गे रस्ता उपलब्ध आहे. ऑक्टोबर ते मार्च सर्वोत्तम.
सल्ला:
किल्ल्यावर चढण्यासाठी आरामदायक शूज वापरा.
सिंहगड किल्ला
हा पुणे जिल्ह्यातील प्रसिद्ध डोंगरी किल्ला असून ऐतिहासिक युद्धासाठी ओळखला जातो.
स्थान: पुणे जिल्हा, पुणे शहराजवळ
उंची: सुमारे १,३१२ मीटर
पूर्ण इतिहास: सिंहगड किल्ला पूर्वी "कोंढाणा" नावाने ओळखला जात होता. १६७० मध्ये तानाजी मालुसरे यांनी अत्यंत शौर्याने हा किल्ला जिंकला. या युद्धात त्यांचे वीरमरण झाले आणि नंतर किल्ल्याचे नाव सिंहगड ठेवण्यात आले.
वास्तुकला आणि वैशिष्ट्ये: कल्याण दरवाजा, पुणे दरवाजा, तानाजी स्मारक, राजाराम महाराजांची समाधी आणि मजबूत तटबंदी हे मुख्य भाग आहेत.
महत्त्व: तानाजी मालुसरे यांच्या शौर्यामुळे हा किल्ला इतिहासात विशेष स्थान मिळवतो.
कसे जाल आणि कधी भेट द्या: पुणे शहरातून रस्ता आणि ट्रेक दोन्ही मार्गाने जाता येते. पावसाळा आणि हिवाळा सर्वोत्तम.
सल्ला: सकाळी लवकर ट्रेक सुरू करा आणि पाणी सोबत ठेवा.
रायगड किल्ला
हा महाराष्ट्रातील एक अत्यंत मजबूत डोंगरी किल्ला आहे. तो मराठा साम्राज्याची राजधानी होता.
स्थान: रायगड जिल्हा, महाडजवळ, सह्याद्री पर्वतांवर
उंची: १,३५६ मीटर
पूर्ण इतिहास: सुरुवातीला रायगड किल्ला शिर्के कुटुंबाकडे होता. १६५६ मध्ये Chhatrapati Shivaji Maharaj यांनी तो जिंकला. १६५६ ते १६७४ दरम्यान हिरोजी इंदुलकर यांच्या देखरेखीखाली किल्ल्याची बांधणी आणि दुरुस्ती झाली. ६ जून १६७४ रोजी शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक याच किल्ल्यावर झाला. नंतर संभाजी महाराज आणि राजाराम महाराज यांचाही राज्याभिषेक येथे झाला. १८१८ नंतर किल्ला ब्रिटिशांच्या ताब्यात गेला.
वास्तुकला आणि वैशिष्ट्ये: महादरवाजा, गंगासागर तलाव, राजवाडा, मेणा दरवाजा, पालखी दरवाजा, हिरकणी बुरूज, तकमक टोक आणि जगदीश्वर मंदिर हे प्रमुख भाग आहेत.
महत्त्व: रायगड हा हिंदवी स्वराज्याची राजधानी आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांची समाधी असलेला पवित्र किल्ला आहे.
कसे जाल आणि कधी भेट द्या: महाड मार्गे ट्रेक किंवा रोपवेने जाता येते. ऑक्टोबर ते मार्च हा सर्वोत्तम कालावधी आहे.
सल्ला: आरामदायक शूज घाला, पाणी सोबत ठेवा. पूर्ण दिवस लागतो.
प्रतापगड किल्ला
हा ऐतिहासिक लढाईसाठी प्रसिद्ध डोंगरी किल्ला आहे.
स्थान: सातारा जिल्हा, महाबळेश्वरजवळ
उंची: सुमारे १,०८० मीटर
पूर्ण इतिहास: १६५६ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला बांधला. १६५९ मध्ये अफजलखान आणि शिवाजी महाराज यांच्यात ऐतिहासिक लढाई येथे झाली.
वास्तुकला आणि वैशिष्ट्ये: भवानी माता मंदिर, मजबूत तटबंदी आणि बुरुज हे मुख्य भाग आहेत.
महत्त्व: अफजलखान वधाच्या ऐतिहासिक घटनेमुळे प्रतापगड प्रसिद्ध आहे.
कसे जाल आणि कधी भेट द्या: महाबळेश्वर मार्गे सहज पोहोचता येते.
सल्ला: पावसाळ्यात रस्ता घसरडा असतो, काळजी घ्या.
पुरंदर किल्ला
हा मराठा इतिहासातील महत्त्वाचा डोंगरी किल्ला आहे.
स्थान: पुणे जिल्हा, सासवडजवळ
उंची: सुमारे १,३७२ मीटर
पूर्ण इतिहास: १६६५ मध्ये येथे शिवाजी महाराज आणि मिर्झा राजा जयसिंग यांच्यात "पुरंदरचा तह" झाला.
वास्तुकला आणि वैशिष्ट्ये: मजबूत तटबंदी, दरवाजे आणि सुंदर निसर्ग दृश्य.
महत्त्व: पुरंदरचा तह हा इतिहासातील महत्त्वाचा करार मानला जातो.
कसे जाल आणि कधी भेट द्या: सासवड मार्गे रस्ता उपलब्ध आहे.
सल्ला: ट्रेक करताना पाणी आणि अन्न सोबत ठेवा
अजिंक्यतारा किल्ला
हा सातारा शहराजवळील प्रमुख डोंगरी किल्ला आहे.
स्थान: सातारा शहर, सातारा जिल्हा
उंची: सुमारे १,०९० मीटर
पूर्ण इतिहास: अजिंक्यतारा किल्ला मराठा साम्राज्याच्या काळात महत्त्वाचा होता. छत्रपती शाहू महाराजांनी येथे काही काळ वास्तव्य केले.
वास्तुकला आणि वैशिष्ट्ये: मजबूत तटबंदी, बुरुज आणि सुंदर निसर्ग दृश्य.
महत्त्व: सातारा शहराचे संरक्षण करण्यासाठी हा किल्ला महत्त्वाचा होता.
कसे जाल आणि कधी भेट द्या: सातारा शहरातून रस्ता उपलब्ध आहे.
सल्ला: संध्याकाळी सूर्यास्ताचे दृश्य पाहण्यासाठी उत्तम ठिकाण आहे.